Գնահատել Հարավային Ասիայի աշխարհագրական դիրքը:

Դիրքը բարենպաստ է։ Այն գտնվում է Եվրոպայի, Ասիայի, և Աֆրիկայի հատման շրջանում, նաև ճանապարհ ունի դեպի-Միջերկրական, Սև, Կարմիր ծով և Պարսից ծոց։

2.Բացատրե’լ ջրի և նավթի նշանակությունը տարածաշրջանի համար:

Ջրային ռեսուրսները տարածաշրջաններում սահմանափակ է։ Քանի որ կլիման այնտեղ չոր և տաք է։

Իսկ Նավթը-Ապահովում է մեծ եկամուտներ և արտահանվում է տարբեր երկրներ

3. Բնական պայմանները և ռեսուրսները ինչպե՞ս են ազդում տնտեսության տարբեր ճյուղերի վրա:

Բարենպաստ կլիմա և հող — զարգանում է գյուղատնտեսությունը։

Օգտակար հանածոներ- (նավթ, գազ, մետաղներ) զարգանում է արդյունաբերությունը։

Ծովերին մոտ լինելը- զարգանում է առևտուրը։

Գետեր — զարգանում է հիդրոէներգետիկան։

4. Ի՞նչ գիտենք տարածաշրջանի <<թեժ>> կետերի մասին:

Հարավարևմտյան Ասիայի «թեժ» կետերը այն վայրերն են, որտեղ կան պատերազմներ և լարվածություններ։

Պատճառները՝ նավթ, ջուր, սահմանային վեճեր և կրոնական հակասություններ

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչպիսի՞ն է Վրաստանի բնակչության ազգային և կրոնական կազմը: Ազգային ինչ խնդիրներ ունի երկիրը:
Վրաստանի բնակչության մեծ մասը՝ վրացիներ են, հայեր ադրբեջանցիներ և այլերկրացիներ։

2.Որո՞նք են Վրաստանի տնտեսության զարգացման գլխավոր նախադրյալները։

Բնական ռեսուրսներ մետաղ գազ հողեր
Աշխարհագրական դիրք և նավահանգիստներ
Տուրիզմ

3. Համեմատել Արեւելյան և Արեւմտյան Վրաստանի գյուղատնտեսությունը:

Արևելյան Վրաստան – տաք, չոր կլիմա, հիմնականում աճեցնում են ցորեն, խաղող, պտղատու ծառեր։
Արևմտյան Վրաստան – խոնավ, անձրևոտ կլիմա, աճեցնում են բանջարեղեն, մրգեր, պահում կենդանիներ, արտադրությունը բազմազան է։

4.Ինչպիսի՞ն է Ադրբեջանի բնակչության ազգային կազմը: Ի՞նչ փոփոխություններ էակն կրել վերջին տասնամյակներում:

Մեծամասնությունը՝ ադրբեջանցիներ, փոքրամասնություններ՝ ռուսներ, հայեր

5.Գնահատել նավթաարդյունաբերության տեղն ու դերը Ադրբեջանի տնտեսության մեջ:

Նավթարդյունաբերությունը Ադրբեջանում շատ կարևոր է. այն մեծ մասը կազմում է երկրի եկամուտների, օգնում է տնտեսությունը զարգացնել և արտահանումն ապահովել:

6.Նշել Ադրբեջանի արդյունաբերության առաջատար ճյուղերը:
Նավթարդյունաբերություն
Գազարդյունաբերություն
Քիմիական արդյունաբերություն
Մետաղագործություն
Շինարարական նյութերի արտադրություն

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչպիսի՞ն է Վրաստանի բնակչության ազգային և կրոնական կազմը: Ազգային ինչ խնդիրներ ունի երկիրը:

Բնակչության մեծ մասը վրացիներ են, կան նաև ադրբեջանցիներ, հայեր և ռուսներ։

Կրոնական մեծ մասը ուղղափառ քրիստոնյաներ են, կան նաև մուսուլմաններ։

Խնդիրները՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հակամարտությունները և ազգային փոքրամասնությունների խնդիրները ։

2.Որո՞նք են Վրաստանի տնտեսության զարգացման գլխավոր նախադրյալները:

Բարենպաստ աշխարհագրական դիրք, Սև ծովին ելք, զբոսաշրջություն և լավ կլիմա գյուղատնտեսության համար։

3. Համեմատել Արեւելյան և Արեւմտյան Վրաստանի գյուղատնտեսությունը:

4.Ինչպիսի՞ն է Ադրբեջանի բնակչության ազգային կազմը: Ի՞նչ փոփոխություններ էակն կրել վերջին տասնամյակներում:

Մեծ մասը ադրբեջանցիներ են, կան նաև ռուսներ։

Վերջին տարիներին բնակչությունը դարձել է ավելի միատարր, այլ ազգությունների թիվը նվազել է։

5.Գնահատել նավթաարդյունաբերության տեղն ու դերը Ադրբեջանի տնտեսության մեջ:

Նավթը Ադրբեջանի տնտեսության գլխավոր ճյուղն է և հիմնական եկամտի աղբյուրը։

6.Նշել Ադրբեջանի արդյունաբերության առաջատար ճյուղերը:

1. Նավթարդյունաբերություն, գազարդյունաբերություն, քիմիական արդյունաբերություն, էներգետիկա, մետաղամշակում

Գնահատե’լ Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը , նշել առանձնահատկությունները։

Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը՝ Եվրոպայի ու Ասիայի միջև ռազմավարական դիրք 4 ծովափերով

2.Բնութավրե’լ Թուրքիայի բնական պայմանները և ռեսուրսները, դրանց նշանակությունը տնտեսության տարբեր ոլորտների վրա

Բնություն և ռեսուրսներ՝ լեռնոտ սուբտրոպիկական կլիմա հանքային ռեսուրսներ և արդյունավետ գյուղատնտեսություն

3.Ե՞րբ և ինչպե՞ս է ձևավորվել թուրքական ազգը։

Թուրքական ազգի ձևավորումը՝ 6-9-րդ դարերում Կենտրոնական Ասիայից ներխուժումների արդյունքում

4.Որո՞նք են Թուրքիայում ապրող ազգային փոքրամասնությունները։

Ազգային փոքրամասնություններ՝ կուրդեր հայեր հունականներ արաբներ լազներ ասորիներ

5.Նշե’ք Թուրքիայի արդյունաբերության ճյուղերը։

Արդյունաբերության ճյուղերը՝ տեքստիլ մեքենաշինություն սննդարդյունաբերություն քիմիական արտադրանք ավտոմոբիլ նավթաքիմիական էլեկտրոնիկա

Նշել Իրանի բնական հարստությունները:

Իրանը հարուստ է նավթի և բնական գազի հսկայական պաշարներով, որոնցով աշխարհում առաջատարներից է։ Բացի դրանից՝ երկիրը պարունակում է պղնձի, երկաթի, ցինկի, կապարի և այլ մետաղական հանքաքարերի նշանակալի պաշարներ։

Բնութագրել Իրանի կլիման և ջրագրական ցանցը:

Կլիման հիմնականում չոր ցամաքային է՝ շոգ ամառներով և ցուրտ ձմեռներով։ Ջրագրական ցանցը թույլ է զարգացած, գետերի մեծ մասը սակավաջուր է կամ սեզոնային, իսկ նավարկելի միակ գետը Քարունն է։

Բնակչության բնական շարժի ցուցանիշների ի՞նչ միտումներ ունի Իրանը: Նշել դրանց պատճառը:

Իրանում նկատվում է ծնելիության կտրուկ անկում և բնական աճի տեմպերի զգալի դանդաղում։ Սա պայմանավորված է ուրբանիզացիայով, կանանց կրթական մակարդակի բարձրացմամբ և ընտանիքի պլանավորման պետական քաղաքականությամբ։

Նշե’լ նավթի դերը Իրանի տնտեսության մեջ:

Նավթը Իրանի տնտեսության գլխավոր ճյուղն է, որն ապահովում է պետական բյուջեի եկամուտների և արտահանման ծավալների հիմնական մասը։ Այն հանդիսանում է երկրի տնտեսական զարգացման և արդյունաբերության ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրը։

Նշե’լ Իրանի ազգային և կրոնական կազմը:

Իրանը բազմազգ պետություն է, որտեղ գերակշռում են պարսիկները, սակայն մեծ թիվ են կազմում նաև ազերիները, քրդերը, լուրերը և այլ ժողովուրդներ։ Կրոնական առումով բնակչության մեծամասնությունը դավանում է իսլամի շիա ուղղությունը, որը նաև պետական կրոնն է։

1. Որո՞նք են Իրանի գյուղատնտեսության բնութագրող գծերը: Գյուղատնտեսությունը հիմնված է արհեստական ոռոգման վրա, քանի որ կլիման չոր է։ Այն մասնագիտացած է հացահատիկային կուլտուրաների, պիստակի, զաֆրանի և արմավի արտադրության մեջ, իսկ լեռնային շրջաններում զարգացած է ոչխարաբուծությունը։

Կիլիկյան Հայաստանը եղել է զարգացած ավատատիրական պետություն: Նրա սոցիալ–տնտեսական կառույցները համադրում էին հայկական, արևմտաեվրոպական (խաչակրաց) և բյուզանդական ավատատիրական հարաբերություններին բնորոշ գծերը: Կիլիկյան Հայաստանի հասարակությունը ևս շերտավորված էր. բաղկացած էր քաղաքականապես ազատ և արտոնյալ ազատներից և իրավազուրկ ու հարկատու անազատներից:

Պետական կառավարման համակարգը (գործակալությունները)։ Կիլիկյան Հայաստանի կառավարման գերագույն մարմինը արքունիքն էր: Արքունիքի գլուխը սկզբնապես Հայոց իշխանն էր, իսկ թագավորության հռչակումից (1198 թ.) հետո՝ Հայոց թագավորը: Նա ուներ պատերազմ հայտարարելու, հաշտություն կնքելու, օրենքներ ընդունելու, դրամներ հատելու, քաղաքներ կամ ամրոցներ հիմնելու և երկրի ներքին կյանքին առնչվող կարևորագույն հարցերը լուծելու իրավասություն:

Արքունիքում մեծ հեղինակություն ուներ տիկնանց տիկինը՝ թագուհին: Նա մասնակցում էր արքունի և իշխանական խորհրդի նիստերին: Թագուհին քաղաքական մեծ դեր ուներ հատկապես թագավորի բացակայության կամ մահվան դեպքում:

Թագավորը երկիրը կառավարում էր արքունիքին կից գործակալությունների միջոցով, որոնցից մի քանիսը համապատասխանում էին Արշակունյաց և Բագրատունյաց թագավորությունների գործակալություններին: Կային նաև արևմտաեվրոպական ազդեցությամբ ստեղծված գործակալություններ, որոնք ունեին եվրոպական անվանումներ:

Պետության կառավարման գործերին հաճախ մասնակցում էին նաև կաթողիկոսն ու Սսի արքեպիսկոպոսը:

Հողատիրության ձևերը։ Կիլիկյան Հայաստանում ձևավորվեցին հողատիրության մի քանի տեսակներ: Ամենախոշոր ավատա տերը թագավորն էր: Նրան պատկանող հողերը, քաղաքներն ու բերդերը կոչվում էին արքունական կամ թագավորական: Կային նաև իշխանական տիրույթներ, որոնց իշխանները տիրում էին ժառանգաբար` սեփականության և օտարման իրավունքով: Այդպիսի հողերի տերերն անվանվում էին հայրենատեր–բերդատերեր: Մյուս տեսակը վանքապատկան հողատիրությունն էր, որը հիմնականում առաջանում էր նվիրատվությունների և գնման միջոցով: Կային նաև համայնական հողեր:

Առևտուրը և քաղաքները։ Կիլիկյան Հայաստանի բարենպաստ կլիման, պարարտ գետահովիտներն ու դաշտավայրերը նպաստել են գյուղատնտեսության զարգացմանը: Լեռնային խոտածածկ արոտավայրերը նպաստավոր էին անասնաբուծության համար:

Կիլիկյան հայկական թագավորությունը հայտնի էր նաև իր զանազան հանքատեսակներով: Առաջնակարգ նշանակություն ուներ հատկապես երկաթահանքերի շահագործումը: Ստաց ված երկաթի զգալի մասն արտահանվում էր:

XII–XIV դդ առանձնապես մեծ էր Կիլիկյան Հայաստանի դերը տարանցիկ առևտրում: Կիլիկիայի, Փոքր Ասիայի և Հայաստանի հայ վաճառականները, ինչպես Վենետիկի և Ջենովայի վաճառականները, ստանձնում են Եվրոպայի և Ասիայի միջև միջնորդի դերը: Ներմուծվող ապրանքներից էին զենքերը, զարդարանքները, մետաքսը, օճառը և այլն, իսկ արտահանվող ապրանքներից էին անտառանյութը, հացահատիկը, մրգերը, բուրդը, երկաթը, աղը, մորթեղենը և այն:

Առևտրին զարկ տալու համար կիլիկյան իշխանավորներն ու թագավորները դրամներ էին հատում արծաթից, պղնձից, իսկ առանձին դեպքերում՝ ոսկուց: Դրանք հիմնականում հայերեն գրերով էին:

Առևտուրը կենտրոնացած էր Տարսոն, Այաս, Մամեստիա, Սիս և այլ խոշոր քաղաքներում։ Այդ մարդաշատ քաղաքներում հատուկ թաղամասեր կային վաճառականների և արհեստավորների համար: Անգամ կային քաղաքներ (Այաս, Տարսոն, Մսիս և այլն), որտեղ օտարերկրացիներն իրենց թաղամասերն ունեին` ինքնավարության իրավունքով: Նրանք ունեին նաև իրենց սեփական եկեղեցիները, բաղնիքները, խանութները, շուկաներն ու դատարանները: Առևտուրը խթանելու նպատակով պետությունն առևտրական պայմանագրեր էր կնքում օտարերկրյա վաճառականների հետ: Վերջիններս իրավունք էին ստանում ազատ առևտուր անելու և անգամ անշարժ գույք ունենալու Կիլիկյան Հայաստանում:

Ընտանիք և ամուսնություն: Կիլիկյան Հայաստանում հատուկ վերաբերմունք կար ամուսնաընտանեկան հարաբերությունների նկատմամբ: Հեթում I-ի եղբայր Սմբատ Գունդստաբլն իր «Դատաստանագրքում» հատուկ ուշադ րություն է դարձնում այդ հարաբերություններին` բազմաթիվ հոդվածներ նվիրելով դրանց: Դրանք կարող էին նպաստել ընտանեկան հարաբերությունների կայունությանը, որը պետության ամրության կարևոր գործոն էր:

Ընտանիքի կենտրոնը («գլուխը») հայրն էր: Վերջինս կարևոր դեր ուներ երեխաների խնամքի, կրթության, պաշտպանության և դաստիարակության գործում: Երեխաների բարոյական և կրոնական դաստիարակությամբ, սակայն, հիմնականում զբաղվում էր մայրը, հատկապես գյուղական վայրերում։ Ինչպես աշխարհի շատ մասերում ապրող կանայք, այնպես էլ Կիլիկյան Հայաստանի կանայք պետք է վերահսկեին տնային տնտեսությունը և հոգ տանեին երեխաների մասին:

Կիլիկյան Հայաստանում ամուսնությունները հիմնականում կատարվում էին ամուսնական տարիքի հասած անձանց համաձայնությամբ։ Պատժվում էին այն քահանաներն ու ծնողները, որոնք երիտասարդներին հարկադրում էին ամուսնանալ՝ հակառակ իրենց կամքի: Ըստ եկեղեցական կանոնի՝ ամուսնանալիս փեսացուն պետք է լիներ ոչ պակաս, քան 14 տարեկան, իսկ հարսնացուն՝ առնվազն 12 տարեկան: Հարկավ, լինում էին դեպքեր, երբ քաղաքական նկատառումներից ելնելով` չէր պահպանվում ամուսնանալու համար օրենքով սահմանված նվազագույն տարիքը, կամ հաշվի չէր առնվում ամուսնացողների կամքը:

Ծնողները պարտավոր էին կերակրել և դաստիարակել երեխաներին` մինչև նրանց չափահաս դառնալը, կամ մինչև երեխաներն ի վիճակի կլինեին ինքնուրույն ապրել։ Երեխաներն էլ, իրենց հերթին, պարտավոր էին հնազանդվել ծնողներին:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ առանձնահատկություն ունեին Կիլիկյան Հայաստանի սոցիալ–տնտեսական կառույցները: Ինչպիսի փոփոխությունների ենթարկվեցին արքունիքին կից գործակալությունները:

Համադրում (Հայ/Եվրոպա/Բյուզանդիա), Եվրոպականացում

2. Ինչո՞վ էր պայմանավորված տարանցիկ առևտրում Կիլիկյան Հայաստանի դերը:

Միջնորդ դիրք

3. Ինչպես էին կարգավորվում արքայի և արքունի գործակալների հարաբերությունները:

Արքան գերագույն

4. Ի՞նչ քայլերի դիմեցին Կիլիկյան Հայաստանի թագավորները՝ ներքին և արտաքին առևտուրը խթանելու համար:

Դրամ, պայմանագիր, արտոնություն

5. Ինչո՞ւ էր կարևոր Կիլիկյան Հայաստանի համար ծովափնյա քաղաքների առկայությունը:

Տարանցիկ առևտուր

6. Ի՞նչ առանձնահատկություն ունեին ամուսնաընտանեկան հարաբերությունները Կիլիկյան Հայաստանում:

Համաձայնություն, հարկադրանքը՝ պատիժ

XI դարի վերջին Հայաստանի վրա բյուզանդական տիրապետությունից, կարելի է ասել, հետք չէր մնացել: Մանազկերտի ճակատամարտում գերի ընկած բյուզանդական կայսեր և Ալփ Արսլանի միջև կնքված պայմանագրի համաձայն՝ Բյուզանդիան ճանաչում էր սելջուկների իրավունքը մինչ այդ նվաճված բոլոր երկրների նկատմամբ:

Ալփ Արսլանին հաջորդած Մելիք շահի (1072–1092) գահակալության տարիներին հաստատվեց հարաբերական խաղաղություն: Պատերազմներից ու ապստամբություններից հետո սելջուկներն իրենց նվաճած տարածքներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, սկսեցին վերականգնել ավերված քաղաքներն ու գյուղերը, կարգի բերեցին ճանապարհները, աշխուժացավ քարավանային առևտուրը:

Հայաստանի քաղաքական դրությունը XI-XII դարերում: Շուտով սելջուկյան սուլթանությունը մտավ քայքայման փուլ: Դրանից օգտվելով` հայկական թագավորություններն ու իշխանությունները վերականգնեցին իրենց անկախությունը: Դրանցից նախ և առաջ հիշատակելի են Տաշիր-Ձորագետի (Լոռու) և Սյունիքի (Կապանի) հայկական թագավորությունները: Այս երկու թագավորություններն էլ կարողացել էին իրենց գոյությունը պահպանել Ալփ Արսլանին իրենց հնազանդությունը հայտնելու միջոցով:

Բացի հայկական հիշյալ թագավորություններից` Հայաստանի հյուսիս–արևելյան և հարավային լեռնային շրջաններում, ինչպես գիտենք, իրենց գոյությունն էին պահպանել առանձին հայկական իշխանություններ: Դրանցից հիշատակելի են հատկապես Սասունի Թոռնիկյանների, Աղթամարի Արծրունիների և Արցախի Առանշահիկների իշխանությունները: Հայկական մանր իշխանություններ կային նաև Ռշտունիքում, Մոկքում, Համշենում և այլուր: Հիշյալ հայկական իշխանությունները, սակայն, բաժան-բաժան էին և ի վիճակի չեղան Հայաստանի քաղաքական կյանքում լուրջ դեր ստանձնել:

Սելջուկ–թյուրքական միասնական աշխարհակալութան տրոհման հետևանքով Հայաստանի տարածքում ստեղծվեցին սելջուկյան և քրդական մի շարք ամիրայություններ:

Հայ-վրացական զինակցությունն ընդդեմ սելջուկների։ Հայաստանում և հարակից շրջաններում սելջուկյան ամիրայությունների կամայականությունները բնակչության համար անտանելի վիճակ էին ստեղծել: Աստիճանաբար հասունանում էր սելջուկների դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը: Այդ պայքարի գլուխ անցավ հզորացման ուղի բռնած Վրաստանը:

Ձևավորված հայ-վրացական զինակցությունն էլ ավելի ամրապնդվեց Վրաստանում գահ բարձրացած Դավիթ Շինարարի (1089-1125) օրոք: Վերջինիս` հայերի նկատմամբ վարած բարեհաճ քաղաքականության արդյունքում ակտիվացավ հայերի գաղթը դեպի Հայաստանի հյուսիսային կողմերը և Վրաստան: Դավիթ Շինարարը նրանց համար անգամ կառուցեց Գոռա (ժամանակակից Գորի) քաղաքը: Վրաց թագավորի հովանու ներքո կազմավորվեցին հայկական զորքեր՝ հայ իշխանների հրամանատարությամբ: Շուտով Դավիթ Շինարարը ռազմական գործողություններ սկսեց Հյուսիսային Հայաստանի ուղղությամբ: Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը նվաճելուց հետո 1124 թ. վրաց-հայկական զորքերը մտան Անի: Հաղթանակը կարճատև էր։ Թե՛ Անիի և թե՛ Հյուսիսային Հայաստանի համար պայքարը շարունակվեց ողջ XII դարի ընթացքում:

Զաքարյանների իշխանապետության հաստատումը Հյուսիս-արևելյան Հայաստանում։ Հյուսիսային Հայաստանի համար պայքարը նոր թափ ստացավ վրաց Թամար թագուհու (1184–1207) կառավարման տարիներին: Այս շրջանում հայ–վրացական զինական համագործակցության մեջ հատկապես նշանակալի էր Սարգիս Զաքարյանի դերը: Վերջինս հայկական զորքերի ամիրսպասալարն (սպարապետ) էր: 1185 թ. նա թագուհու կողմից նշանակվեց հայ–վրացական զորքերի ամիրսպասալար և ճանաչվեց Լոռու ժառանգական տեր: Զաքարյանները զգալի ազդեցություն և հեղինակություն ձեռք բերեցին վրացական արքունիքում՝ հատկապես Սարգիս Զաքարյանի որդինե րի՝ Զաքարեի և Իվանեի եռանդուն գործունեությամբ: Զաքարեն հետագայում ստանձնեց ամիրսպասալարի, իսկ Իվանեն՝ աթաբեկի (վրաց թագաժառանգի խնամակալի) պաշտոնը: Այդպիսով նրանք գործուն մասնակցություն էին բերում վրացական պետության ներքին և արտաքին հարաբերություններում:

Վրաց Բագրատունիների հովանավորությամբ և աջակցությամբ Զաքարյան եղբայրները 1196- 1211 թթ. կարողացան վերահսկողություն հաստատել Հայաստանի հյուսիսային, կենտրոնական ու արևելյան բազմաթիվ շրջաններում: 1099 թ. գրավելով Անին՝ հայ–վրացական զորքերը զարգացրին իրենց առաջխաղացումը և մոտեցան Վանա լճի հյուսիսային ափերին: Սակայն Խլաթ քաղաքի մոտ (1210 թ.) արշավանքն անհաջողությամբ վերջացավ, և հետագա առաջխաղացումը դադարեցվեց:

Վրացական թագավորությունը Զաքարեի և Իվանեի ռազմական ծառայության դիմաց Հյուսիսարևելյան Հայաստանի ազատագրված բազմաթիվ շրջանների կառավարումը վստահեց նրանց: Ստեղծվեց ինքնօրինակ իշխանապետություն: Զաքարյաններն իրենց իրավասության տակ գտնվող տարածքներում հիմնեցին գործակալություններ: Դրանցից հատկապես կարևոր էին արքունի արարողապետի, կողմնապահների և սպարապետի պաշտոնները: Զաքարյաններն այդ պա տասխանատու պաշտոնները վստահել էին նորաստեղծ իշխանական տներին՝ Վաչուտյաններ (Արագածոտնում), Խաղբակյաններ–Պռոշյաներ (Վայոց ձորում), Օրբելյաններ (Սյունիքում), Հասան– Ջալալյաններ (Արցախում)։ Ուշագրավ է և այն, որ ենթակա մուսուլմանական իշխանությունները հարկը վճարում էին Զաքարյաններին և ոչ թե վրացական արքունիքին:

Այդպես Զաքարյանները մասամբ վերականգնեցին ինքնակառավարումը երկրում, սակայն նրանց ձեռնարկումներն անավարտ մնացին մոնղոլական արշավանքների պատճառով:

Հայոց եկեղեցին Զաքարյան Հայաստանում։ Հաստատելով իրենց իշխանությունը

Հյուսիս–արևելյան Հայաստանի վրա՝ Զաքարյաններն ամրացնում են երկիրը: Զաքարյան իշխանապետության տարածքում առաջանում են նոր իշխանություններ, վերականգնվում և կառուցում են բազմաթիվ բերդեր, եկեղեցիներ և վանական համալիրներ (Այրիվանք, Գոշավանք, Նորավանք, Կեչառիս): Այս ժամանակ է, որ 1195 թ. կրկին փորձ է արվում կաթողիկոսական աթոռը հաստատել Անի քաղաքում, և կաթողիկոս է ընտրվում Բարսեղ Բ Անեցին: Սակայն նրա մահից հետո Զաքարե ամիրսպասալարը թույլ չի տալիս նոր կաթողիկոս ընտրել` հավանաբար հայ–վրացական միջեկեղեցական հարաբերությունների սրումից խուսափելու նպատակով: